حال آنان كه پيش از ايشان بوده‌اند از اهل تكذيب و شرك دَمَّرَ اللَّهُ مستاصل ساخته خدا و از بيخ بركند عَلَيْهِمْ بر ايشان آنچه مختص بود به ايشان از انفس و اموال و اولاد يعنى دمار از همهء ايشان برآورد وَ لِلْكافِرِينَ أَمْثالُها و مر كافرانراست مانند اين عاقبت بد . ذلِكَ آنچه مذكور شد از اذلال و عقوبت كافران و نصرت و مثوبت بر مؤمنان بِأَنَّ اللَّهَ بسبب آنست كه خداى مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا دوست آن كسانيستكه ايمان آوردند و ناصر و معين ايشان بود وَ أَنَّ الْكافِرِينَ و بسبب آنست كه ناگروندگان لا مَوْلى لَهُمْ هيچ دوستى نيست مر ايشان را يعنى دوست نيست مر ايشانرا كه يارى ايشان كند و عذاب از ايشان باز دارد و از قتادة منقولست كه اين آيه در روز احد نازل شد در وقتى كه رسول در شعب جبل بود و مردمان بعضى مقتول بودند و برخى مجروح و مشركان ميگفتند كه اعلى هبل و مسلمانان ميگفتند كه اللّه اعلى و اجل و كافران بر سبيل فرح و سرور با مؤمنان ميگفتند ان لنا عزى و لا عزى لكم و رسول فرمود اللّه مولانا و لا مولى لكم پس رسول فرمود و لا سواء هر دو طايفه برابر نيستند يعنى كشته‌گان ما و شما برابر نيستند و مختلف‌اند اما از ما زندگان آخرتند و مرزوق بانواع نعمت و اصناف بهجت در جنت و از شما در دوزخند و معذب بصنوف عقوبت و الوف زحمت پس ذكر حال فرقتين مىكند به اين وجه كه . إِنَّ اللَّهَ بدرستى كه خداى يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا درمىآورد آنانرا كه گرويده‌اند وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ و كرده‌اند كارهاى شايسته و از ريا و غرض آراسته جَنَّاتٍ در بوستانهاى مملو از اشجار تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ميرود از زير درختان آن جوىهاى آب وَ الَّذِينَ كَفَرُوا و آنان كه نگرويده‌اند يَتَمَتَّعُونَ برخوردارى مىيابند و منتفع ميشوند بامتعهء دنيا وَ يَأْكُلُونَ و ميخورند آن را كَما تَأْكُلُ الْأَنْعامُ همچنانكه ميخورند چهارپايان يعنى همچنانكه انعام حريص‌اند بر اكل در چراگاه و علف زار خود و غافل از عاقبت كار خود كه ذبح است ايشان نيز در مرعى امتعه دنيويه ميچرند و به آن منتفع و متمتع ميگردند و از خاتمه كار خود غافل كه اكل شجرهء زقوم و شرب حميم است خبر ندارند كما قال وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ و آتش دوزخ آرامگاهيست مر ايشانرا پس عاقل آنست كه خوردن را سرمايه عبادت سازد و به قصد قوام بدن و تقويت قواى نفسانيه در وظايف طاعة اكل نمايد و خود را از مرعى ذرهم يأكلوا و يتمتعوا بگذراند تا بسر منزل و لهم فيها من كل الثمرات رسيده از ذوق و اكلها دائم محظوظ و